Heel veel kinderen krijgen melatonine, maar wist je dat je dit ook natuurlijk kan boosten?

Melatonine is een lichaamseigen hormoon dat je helpt voelen wanneer het tijd is om te slapen.Niet of je slaapt, maar wanneer je lichaam zich mag klaarmaken voor slaap. Denk aan melatonine als een tijdsaanduider, geen slaapknop. Melatonine extra toedienen wordt vaak genoemd als dé oplossing, en in sommige situaties kan het inderdaad helpend zijn. Tegelijk is het zelden dé oplossing voor de meest voorkomende slaapproblemen bij jonge kinderen. In deze blogpost leg ik uit wat melatonine wel en niet doet, wanneer het zinvol kan zijn, welke risico’s en onzekerheden er zijn, en welke alternatieven vaak beter aansluiten bij hoe kinderbreinen slaap ontwikkelen.

Eerst: wat is melatonine?

Waar wordt melatonine gemaakt?

Melatonine wordt aangemaakt in de hersenen, in de pijnappelklier.Die klier reageert vooral op licht en donker:

• Licht (vooral daglicht) → melatonine laag → lichaam staat “aan”

• Donker → melatonine stijgt → lichaam gaat vertragen

Wat doet melatonine dan?

Melatonine:

• vertelt het lichaam dat het nacht wordt

• verlaagt alertheid en lichaamstemperatuur

• helpt het circadiaans ritme (de biologische klok) sturen

Maar belangrijk: melatonine maakt je niet automatisch slaperig het zet alleen de omstandigheden klaar waarin slaap kan ontstaan

Hoe zit dat bij baby’s en jonge kinderen?

• Pasgeboren baby’s maken in het begin nog nauwelijks zelf melatonine aan

• Hun dag-nachtritme is nog onrijp

• Ze leren dit ritme via:

  • daglicht overdag

  • donker en rust ’s avonds

  • nabijheid en regulatie door een volwassene

Daarom:

• slapen baby’s chaotisch

• heeft “vroeg naar bed” vaak weinig effect

• is nachtelijk wakker worden normaal

Wanneer melatonine wél kan helpen

De beste evidentie voor melatonine bij kinderen zit vooral in situaties waar het probleem primair timing is (de biologische klok staat “verkeerd”), of bij bepaalde groepen kinderen met verhoogde kwetsbaarheid.

1) Als de biologische klok “off schedule” staat

Bijvoorbeeld bij een duidelijke vertraagde slaapfase (kind wordt pas laat slaperig en valt structureel heel laat in slaap, los van routines). Dan kan melatonine soms helpen om het inslaapmoment te vervroegen—meestal in combinatie met licht- en gedragsaanpassingen.

2) Bij sommige kinderen met neurodevelopmental differences

Bijv. kinderen met autismespectrumprofiel, ADHD of andere ontwikkelingsprofielen waarbij inslapen of doorslapen hardnekkig moeilijk kan zijn. Er zijn studies met (pediatrische) (prolonged-release) melatonine die verbetering laten zien, en ook gegevens over langere opvolging binnen specifieke populaties.

3) Als “tijdelijke brug” in uitzonderlijke periodes

Soms wordt melatonine kortdurend overwogen bij sterke ontregeling (bijvoorbeeld na jetlag of een duidelijke verschuiving in ritme), maar dan bij voorkeur onder begeleiding en met focus op het herstellen van ritme en dagstructuur.

Wanneer melatonine meestal níét de kern raakt

Veel slaapproblemen bij jonge kinderen zijn geen “melatoninetekort”, maar passen bij normale ontwikkeling of bij ontregeling van het bredere systeem:

• veelvuldig nachtelijk wakker worden (zeker bij baby’s en jonge peuters)

• separatie- en nabijheidsnoden (veiligheidscheck, co-regulatie)

• overprikkeling/onderprikkeling overdag

• te weinig slaapdruk (te vroeg naar bed, te veel dutjes, te weinig “dagvulling”)

• stress in het gezin, spanning rond slaap, strijd aan bed

In die situaties kan melatonine soms het inslapen iets vervroegen, maar het lost de onderliggende drivers (veiligheid, regulatie, slaapdruk, dag-nacht-cues) vaak niet op.

Wat zegt de wetenschap over effect en veiligheid?

Effectiviteit

Meta-analyses tonen dat melatonine bij kinderen met sleep-onset insomnia (het later inslaap vallen of niet kunnen in slaap vallen) gemiddeld de inslaaptijd kan verkorten en het inslapen kan vergemakkelijken maar de effecten zijn doorgaans matig en contextafhankelijk.

Bijwerkingen en onzekerheden op lange termijn

Veel gerapporteerde bijwerkingen zijn o.a. slaperigheid in de ochtend, hoofdpijn, misselijkheid, levendige dromen en stemmingsveranderingen (variabel per kind). Over langetermijneffecten, o.a. rond puberteitsontwikkeling, blijft de literatuur gemengd en deels beperkt; er is wel systematisch werk dat de stand van zaken samenvat en aangeeft waar de gaten in kennis zitten.

Een belangrijk praktisch veiligheidsprobleem: wat zit er écht in het potje?

Bij supplementen (zoals gummies) is de dosering niet altijd betrouwbaar. Een JAMA-onderzoek vond grote variatie tussen wat op het label stond en wat er effectief in zat (en soms ook CBD).

Daarnaast is er een sterke stijging in accidentele innames en spoed opnames bij jonge kinderen, wat onderstreept dat “natuurlijk” niet gelijk is aan “risicoloos” en dat veilige opslag essentieel is.

Wat adviseren professionele organisaties?

• De American Academy of Sleep Medicine stelt dat melatonine vooral zinvol kan zijn bij kinderen met een “off-schedule” biologische klok en bij sommige kinderen met ontwikkelingsproblemen, en benadrukt medisch overleg en zorgvuldigheid.

• De American Academy of Pediatrics (via HealthyChildren.org) raadt aan om het niet als eerste oplossing te zien, en altijd met de kinderarts timing en dosis te bespreken.

• De Canadian Paediatric Society bespreekt melatonine als optie binnen bredere slaapondersteuning, met aandacht voor indicaties en context (o.a. bij neurodevelopmental differences).

Een benadering die vaak beter werkt dan “een supplement toevoegen”

Een visie die goed aansluit bij hedendaagse kinder-slaapwetenschap en infant mental health (IMH), vertrekt niet van “hoe krijg ik dit kind in slaap?”, maar van: wat heeft dit brein en dit zenuwstelsel nodig om slaap toe te laten?

1) Bouw slaapdruk op via een rijke dag

Veel buiten, bewegen, spelen, sociale interactie, zintuiglijke variatie, zodat het brein “genoeg dag” heeft gehad. (Te veel focus op vroeg in bed of veel dutjes kan slaapdruk verlagen en inslapen net moeilijker maken.)

2) Veranker het circadiaans ritme

• ochtendlicht en daglicht overdag

• ’s avonds dimmen, minder schermlicht, vertragen. Dit ondersteunt de lichaamseigen melatonine-aanmaak en timing.

  
  

3) Zet veiligheid en co-regulatie centraal

Jonge kinderen slapen beter als hun stresssysteem niet hoeft te “vechten”. Nabijheid, voorspelbaarheid, mildheid en afgestemde respons zijn geen “slechte gewoontes”, maar kernvoorwaarden voor slaap bij een onrijp zenuwstelsel.

4) Verminder strijd rond slaap

Slaapangst, druk en power struggles zijn sterke activatoren van het stresssysteem. Een flexibele, relationele aanpak (met realistische verwachtingen) geeft vaak méér winst dan extra controle.

Praktische vragen: overweeg je melatonine?

Gebruik dit als gesprekstarter met je huisarts/kinderarts:

1. Is het vooral een timingprobleem? (heel laat slaperig, ritme verschoven)

2. Zijn basisfactoren al op orde? (daglicht, slaapdruk, avond-dimming, stress/veiligheid)

3. Is er een onderliggende oorzaak? (bv. reflux, eczeem/jeuk, obstructie/ademhaling, ijzertekort, angst, neurodevelopmental differences)

4. Gaat het om kortdurend gebruik met plan? (hoe en wanneer afbouwen/her-evalueren)

5. Welk product en welke kwaliteit? (betrouwbaarheid, doseringsvorm, veilige opslag)

Conclusie

Melatonine kan in specifieke situaties zinvol zijn—vooral wanneer de biologische klok ondersteuning nodig heeft of bij bepaalde ontwikkelingsprofielen. Maar bij veel jonge kinderen met slaapmoeilijkheden ligt de grootste winst in dagvulling, slaapdruk, licht-donker-cues, stressregulatie en verbinding. Dat is niet “soft”; dat is neurobiologie.

BRONNEN:

• Bruni et al. European expert guidance on management of sleep onset insomnia in children (2024).

• Wei et al. Meta-analyse RCT’s melatonine bij sleep-onset insomnia (Sleep Medicine, 2019) (vermeld in klinische review).

• Händel et al. Adverse effects en langetermijnbevindingen (EClinicalMedicine/The Lancet, 2023).

• Malow et al. Prolonged-release melatonin: 2 jaar opvolging bij kinderen met ASS (2021).

• JAMA Network Open: systematic review melatonin use in young children (2 jan 2026).

• AASM Health Advisory: melatonin use in children and adolescents (2024).

• AAP/HealthyChildren: melatonin and children’s sleep (2023).

• Canadian Paediatric Society: “Sleep matters” statement (2025).

• JAMA Research Letter: variabiliteit melatonine/CBD in gummies (2023).

• CDC MMWR: Pediatric melatonin ingestions 2012–2021 (2022) en ED visits for unsupervised ingestion (2024).